Трагическая судьба советского оператора, снявшего вход русских в Ченстохову в 1945 году

Газета «Выборча» (Польша) от 16 января 2020 года.

09.02.2020


Автор:
Мацей Хышко, Збигнев Бернацкий

Опубликовано: газета «Выборча» (Польша) от 16 января 2020 / Источник: liilliil — LiveJournal. Фото Сущинского: кадр из фильма «Фронтовой кинооператор» (1946; режиссер М. Славинская; асс. режиссера С. Пумпянская).

Фильм входа советских войск, фрагменты которого использованы в выпущенном в прошлом году документальном фильме «Ченстохова в 1939-1945 годах — Вторая мировая война» (показ состоится в пятницу, 17 января в 18:00 в клубе Политехник) — снял оператор советской съёмочной группы Владимир Сущинский. А через месяц его тело несли в открытом гробу по ченстоховским Аллеям.

Снимает Владимир Сущинский. Кадр из фильма «Фронтовой кинооператор» (1946).

Мацей Хышко, работник ЗАГСА и докторант Университета Яна Длугоша в Ченстохове и антиквар Збигнев Бернацкий – владелец Независимой Антикварни – опубликовали в прошлом году в «Выборчей» документальный текст о ходе военных действий в Ченстохове 16-17 января 1945 года: рейд танков батальона Семена Хохрякова, схватки с немцами и их бегство. После очередного года изучения исторических источников, они представляют новые факты, посвященные тому периоду.

Советский фронтовой оператор

Советские фронтовые кинооператоры, снимавшие на улицах уже освобождённой от немецких оккупантов Ченстоховы, среди прочего, запечатлели на  плёнку, повреждения, которые в результате артиллерийского обстрела понёс фасад костёла св. Зигмунда.

Январь 1945 года в Ченстохове. Поврежденный костёл св. Зигмунда. На фото (справа): машина с радиодинамиками для информации и пропаганды. Фото из коллекции Кшиштофа Каспжака / Kas-Film.

«Победа за Вислой» есть кадры, запечатлевшие  снесённые снарядом верхушки стен этой ченстоховской святыни XIV века. О том, что эти кадры были отсняты уже после окончания боев, можно судить по присутствию на площади Дашинского советской машины (такие использовались для пропаганды), оснащенной тремя мощными динамиками, в окружении толп ченстоховцев.

Один советский кинооператор не мог тогда и предположить, что, помимо упомянутого фильма, одним из создателей которого он был, его дальнейшая судьба иным, неразрывным образом, будет связана с Ченстоховой. Владимир Сущинский не дожил до конца войны. Он погиб во время съемок боёв за крепость Бреслау (Вроцлав). Его тело было с почестями предано земле в 1945 году именно в Ченстохове.  Уже после окончания войны, в 1946 году,  был создан фильм «Фронтовой оператор», посвященный его памяти и показанный во многих  кинотеатрах Советского Союза.

В этом фильме использованы фрагменты кинохроники, снятые при жизни Сущинского. Жителей Ченстоховы, безусловно, заинтересует тот факт, что часть этого фильма, посвященная боям на территории Польши, начинается с вида на статую Божьей Матери, которая до сих пор стоит перед монастырем на Ясной горе.

Кроме этого, уникальные кадры из Ченстоховы появляются в этом фильме уже в самом начале — в эпизоде, когда советский «виллис», перевозящий открытый гроб с телом погибшего оператора, медленно движется вместе с похоронной процессией по Второй аллее.

Торжественные похороны Владимира Сушинского в Ченстохове (процессия идет по Аллеям, на заднем плане, слева, дом Франке). Справа в кадре нач. фронтовой киногруппы М. Ошурков. Кадр из фильма «Фронтовой кинооператор» (1946).

Бренные останки автора уникальных кадров, запечатлевших бурную историю Ченстоховы первой половины XX века, ныне покоятся в отдельной, запущенной и забытой могиле под номером 14 на участке советских солдат на кладбище Куле. Однако не исключено, что благодаря нашей статье, у его современных  ченстоховских коллег – как кинематографистов, так и профессиональных фотографов – возникнет идея замены заросшего мхом безымянного памятника, на хотя бы скромную, но художественно оформленную табличку.


Tragiczne losy sowieckiego operatora, który nakręcił wejście Rosjan do Częstochowy w 1945 r.
Maciej Hyszko, Zbigniew Biernacki
16 stycznia 2020 | 13:05

Film z wejścia wojsk radzieckich - którego fragmenty użyto w zmontowanym w ub. roku dokumencie "Częstochowa lata 1939-1945 - II wojna światowa" (pokaz w piątek 17 stycznia o godz. 18 w Klubie Politechnik) - nakręcił operator sowieckiej czołówki filmowej Władimir Suszczinski. Parę miesięcy później niesiono jego ciało w otwartej trumnie częstochowskimi Alejami.

Maciej Hyszko, pracownik USC i doktorant na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie oraz antykwariusz Zbigniew Biernacki – właściciel Antykwarni Niezależna – opublikowali w ub. roku w „Wyborczej” tekst dokumentujący przebieg działań wojennych w Częstochowie 16–17 stycznia 1945 r.: rajd czołgów batalionu Siemiona Chochriakowa, potyczki z Niemcami i ich ucieczkę. Po kolejnym roku badań źródeł historycznych przedstawiają kolejne fakty z tamtego okresu.



Frontowy operator sowiecki

Frontowi operatorzy kamer sowieckiej czołówki filmowej, która nagrywała materiał na ulicach wolnej już od niemieckich okupantów Częstochowy, zarejestrowali na swoich taśmach między innymi uszkodzenia, jakie w wyniku ostrzału artyleryjskiego odniosła fasada kościoła św. Zygmunta.

Na jednym z fragmentów powstałej w wyniku ich działalności sowieckiej kroniki filmowej zatytułowanej „Zwycięstwo nad Wisłą” wyraźnie widać kadry ze ściętym pociskiem zwieńczeniem murów tej XIV-wiecznej częstochowskiej świątyni. To, że ujęcie to powstało już po zakończeniu walk, doskonale ilustruje obecność na pl. Daszyńskiego wyposażonego w trzy potężne głośniki sowieckiego wozu propagandowego otoczonego przez tłumy częstochowian.

Sowiecki operator filmowy nie mógł wtedy przypuszczać, że oprócz wspomnianego filmu, którego był współautorem, jego dalsze losy w inny, nierozerwalny sposób połączą się z Częstochową. Władimir Suszczinski nie dożył końca wojny. Zginął podczas kręcenia materiału filmowego dokumentującego walki o Festung Breslau (Wrocław). Jego ciało zostało z honorami pochowane w 1945 r. właśnie w Częstochowie. A po zakończeniu działań wojennych w 1946 r. powstał poświęcony jego pamięci film pt. „Frontowy Operator” wyświetlany w kinach Kraju Rad.

W realizacji filmu wykorzystane zostały fragmenty kronik filmowych nagranych za życia Suszczinskiego. Częstochowian z pewnością zainteresuje fakt, że część tego filmu poświęcona walkom na terenie Polski rozpoczyna się od widoku na figurę Matki Bożej, która do dziś stoi przed klasztorem na Jasnej Górze.

Unikalne kadry z Częstochowy pojawiają się jednak na tym filmie już od samego początku, czyli od scen, w których sowiecki willys wiozący odkrytą trumnę z ciałem poległego kamerzysty wraz z konduktem pogrzebowym przejeżdża powoli II Aleją.

Doczesne szczątki autora unikatowych kadrów dokumentujących burzliwą historię Częstochowy pierwszej połowy XX w. spoczywają obecnie w pojedynczym, zaniedbanym i zapomnianym grobie oznaczonym numerem 14 w kwaterze żołnierzy sowieckich na cmentarzu Kule. Nie jest jednak wykluczone, że dzięki lekturze naszego artykułu pośród współcześnie tworzących w Częstochowie kolegów – zarówno z branży filmowej, jak i fotograficznej – powstanie idea zastąpienia zarośniętego mchem, nieczytelnego, anonimowego nagrobka choć skromną, ale estetycznie wykonaną tablicą.